Każdy założyciel może wnosić do projektu inny rodzaj wartości. Może to być finansowanie, sprzęt, kontakty biznesowe, domena internetowa, know-how, kod źródłowy, prawa własności intelektualnej albo osobista praca.

Umowa powinna wskazywać:

• co wnosi każdy z founderów; 
• kiedy wkład ma zostać przekazany; 
• jak zostanie wyceniony; 
• jakie są konsekwencje niewykonania zobowiązania. 

Trzeba przy tym odróżnić wkład rozumiany biznesowo od wkładu na kapitał spółki. Przykładowo w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością świadczenie pracy lub usług nie może stanowić aportu na pokrycie udziałów. 

Role i zakres odpowiedzialności

Samo wskazanie, że jedna osoba odpowiada za technologię, a druga za sprzedaż, zwykle nie wystarcza.

Warto określić, kto podejmuje decyzje dotyczące produktu, finansów, zatrudniania, marketingu, pozyskania inwestora i zawierania umów. Umowa może także ustalać minimalny poziom zaangażowania czasowego oraz zasady łączenia pracy w startupie z inną działalnością zawodową.

Problem nie polega wyłącznie na nierównym podziale obowiązków. Problem pojawia się wtedy, gdy jedna osoba uważa projekt za główne zajęcie, a druga traktuje go jako działalność dodatkową, mimo że obie mają otrzymać taki sam udział.

Sposób podejmowania decyzji

Founders’ Agreement powinien określać, które Startup często zaczyna działać na długo przed zarejestrowaniem spółki. Założyciele opracowują produkt, przygotowują pierwszą wersję aplikacji, finansują prace, zlecają wykonanie strony internetowej albo kodu źródłowego i dzielą między siebie obowiązki.

Na tym etapie firma może jeszcze formalnie nie istnieć, ale powstają już jej najważniejsze aktywa: know-how, kod, marka, baza kontaktów i koncepcja produktu. Powstają również pierwsze zobowiązania i potencjalne źródła konfliktu między założycielami.

Jednym ze sposobów uporządkowania tej współpracy jest zawarcie Founders’ Agreement, określanego również jako umowa założycielska startupu.

Zespół wykonawców czy przyszli wspólnicy?

Nie każda osoba zaangażowana w rozwój projektu powinna zostać wspólnikiem.

Jeżeli pomysłodawca chce zachować pełną decyzyjność, może powierzyć wykonanie poszczególnych prac programistom, grafikom, specjalistom od marketingu lub innym wykonawcom na podstawie odpowiednio przygotowanych umów.

Takie umowy powinny regulować co najmniej:

• zakres i termin wykonania prac; 
• sposób odbioru rezultatów; 
• wysokość i termin zapłaty wynagrodzenia; 
• odpowiedzialność za błędy; 
• poufność; 
• prawa do kodu, grafik, dokumentacji i pozostałych rezultatów pracy. 

Sama zapłata za wykonanie aplikacji, grafiki albo strony internetowej nie oznacza automatycznego nabycia autorskich praw majątkowych. Umowa o ich przeniesienie wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności i powinna wyraźnie wskazywać pola eksploatacji, których dotyczy. 

Model oparty na wykonawcach pozwala zachować kontrolę nad projektem, ale oznacza również, że odpowiedzialność za finansowanie, zarządzanie i podejmowanie decyzji pozostaje zasadniczo przy pomysłodawcy. Zaangażowanie zewnętrznych specjalistów może natomiast skończyć się wraz z wykonaniem konkretnego zlecenia.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy kilka osób ma wspólnie rozwijać projekt, podejmować najważniejsze decyzje i uczestniczyć w przyszłym wzroście jego wartości. Wówczas warto określić zasady współpracy jeszcze przed założeniem spółki.

Czym jest Founders’ Agreement?

Founders’ Agreement jest umową zawieraną między założycielami projektu, która określa podstawowe zasady ich współpracy.

W polskim prawie nie jest to odrębny typ umowy szczegółowo uregulowany w ustawie. Najczęściej ma charakter umowy nienazwanej zawieranej w ramach zasady swobody umów. Strony mogą więc dostosować jej treść do własnego projektu, o ile jej postanowienia nie naruszają ustawy, natury stosunku prawnego ani zasad współżycia społecznego. 

Umowę można zawrzeć jeszcze przed utworzeniem spółki. Pozwala wtedy ustalić, kto ma wykonać poszczególne zadania, kto finansuje prace i w jaki sposób zostaną podzielone przyszłe udziały lub akcje.

Founders’ Agreement może również funkcjonować po rejestracji spółki jako dodatkowe porozumienie wspólników. Powinien być jednak skoordynowany z umową albo statutem spółki.

Co powinien zawierać Founders’ Agreement?

Zakres umowy zależy od etapu rozwoju startupu, modelu biznesowego oraz liczby założycieli. W praktyce warto uregulować co najmniej następujące obszary.

1. Przedmiot współpracy i cel projektu

Umowa powinna opisywać, jaki projekt założyciele zamierzają wspólnie rozwijać. Może to być aplikacja mobilna, platforma SaaS, marketplace, produkt technologiczny albo inny model działalności.

Na wczesnym etapie nie trzeba opisywać wszystkich funkcjonalności produktu. Warto jednak wskazać podstawowe założenia, grupę docelową, model biznesowy oraz najważniejsze etapy rozwoju.

Pozwala to później ocenić, czy określone działania mieszczą się jeszcze w uzgodnionym projekcie, czy stanowią już zmianę jego kierunku.

2. Planowany podział udziałów lub akcji

Ustalenie udziałów bywa odkładane, ponieważ na początku startup nie osiąga jeszcze przychodów i trudno określić jego wartość. Problem pojawia się później, gdy jedna osoba angażuje się przez kilkanaście miesięcy, druga pracuje tylko okazjonalnie, a obie zakładają, że przysługuje im taki sam udział w projekcie.

Founders’ Agreement może określać planowany podział udziałów oraz warunki ich uzyskania. Przed powstaniem spółki nie są to jeszcze istniejące udziały, lecz zobowiązanie założycieli do przyjęcia określonej struktury przy jej zakładaniu.

Warto rozważyć również mechanizm vestingu, zgodnie z którym founder nabywa pełne uprawnienia ekonomiczne stopniowo, w miarę dalszego zaangażowania w rozwój projektu.

3. Wkłady założycieli

decyzje mogą być podejmowane samodzielnie przez osobę odpowiedzialną za dany obszar, a które wymagają zgody wszystkich albo określonej większości founderów.

Do spraw zastrzeżonych można zaliczyć między innymi:

• zmianę modelu biznesowego; 
• zaciągnięcie istotnego zobowiązania; 
• przyjęcie inwestora; 
• sprzedaż praw do technologii; 
• zatrudnienie kluczowej osoby; 
• emisję nowych udziałów lub akcji; 
• sprzedaż przedsiębiorstwa. 

Przy dwóch założycielach zasada jednomyślności może prowadzić do trwałego zablokowania projektu. Umowa powinna więc przewidywać również procedurę na wypadek pata decyzyjnego, czyli tzw. deadlocku.

Decyzje operacyjne można dokumentować mailowo lub w uzgodnionym systemie projektowym. Nie zastępuje to jednak form wymaganych przez przepisy prawa albo dokumenty korporacyjne spółki.

6. Prawa własności intelektualnej

W startupie technologicznym jest to często najważniejsza część umowy.

Founders’ Agreement powinien wskazywać, komu przysługują prawa do kodu, projektu graficznego, nazwy, dokumentacji, baz danych i materiałów powstałych przed rozpoczęciem współpracy oraz w trakcie jej trwania.

Należy również ustalić, w jaki sposób prawa zostaną przeniesione na przyszłą lub już istniejącą spółkę. Bez prawidłowo uregulowanego IP spółka może korzystać z produktu, do którego prawa nadal formalnie przysługują jednemu z founderów albo zewnętrznemu wykonawcy.

7. Poufność i zakaz konkurencji

Sama koncepcja biznesowa nie zawsze będzie samodzielnie chroniona przez prawo autorskie. Ochrony wymagają jednak informacje o technologii, strategii, klientach, modelu cenowym i planach rozwoju.

Umowa powinna definiować informacje poufne, dopuszczalne sposoby ich wykorzystywania oraz konsekwencje naruszenia poufności.

Zakaz konkurencji powinien natomiast być dostosowany do realnego ryzyka. Zbyt szeroki zakaz obejmujący każdą działalność w danym sektorze może okazać się niepraktyczny. Istotne jest precyzyjne wskazanie działalności konkurencyjnej, czasu obowiązywania i terytorium.

8. Odejście jednego z założycieli

Umowa powinna odpowiadać na pytanie, co stanie się, gdy jeden z founderów przestanie pracować nad projektem, przejdzie do konkurencji, ciężko naruszy swoje obowiązki albo po prostu zdecyduje się odejść.

W praktyce stosuje się między innymi mechanizmy:

• vestingu; 
• good leaver i bad leaver; 
• prawa odkupu udziałów; 
• prawa pierwszeństwa lub pierwokupu; 
• opcji call i put; 
• zakazu sprzedaży udziałów osobom trzecim bez zgody pozostałych wspólników. 

Mechanizmy te muszą zostać dostosowane do wybranej formy spółki i odpowiednio odzwierciedlone w jej dokumentach korporacyjnych.

Czy Founders’ Agreement zastępuje umowę spółki?

Nie. Founders’ Agreement oraz umowa spółki pełnią różne funkcje.

Umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością musi określać między innymi firmę, siedzibę, przedmiot działalności, wysokość kapitału oraz liczbę i wartość udziałów obejmowanych przez poszczególnych wspólników. 

Founders’ Agreement może szerzej regulować biznesowe zasady współpracy, ale nie każde jego postanowienie automatycznie wywoła skutek wobec spółki. Jeżeli wspólnik ma otrzymać szczególne korzyści albo zostać obciążony dodatkowymi obowiązkami wobec spółki, odpowiednie postanowienia mogą wymagać wprowadzenia bezpośrednio do umowy spółki. 

Dobrą praktyką jest więc przygotowanie Founders’ Agreement, umowy spółki oraz ewentualnej umowy wspólników jako jednego spójnego systemu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Founders’ Agreement jest obowiązkowy?

Nie. Przepisy nie nakładają obowiązku jego zawarcia. Brak umowy oznacza jednak, że wiele podstawowych kwestii pozostaje zależnych od ustnych ustaleń i późniejszych negocjacji.

Kiedy najlepiej podpisać umowę założycielską?

Najlepiej przed rozpoczęciem istotnych prac, poniesieniem większych kosztów lub przekazaniem projektu pierwszym wykonawcom. Najpóźniej warto zrobić to przed rejestracją spółki albo rozmową z inwestorem.

Czy można określić udziały przed założeniem spółki?

Tak, ale jest to planowany podział udziałów i zobowiązanie do przyjęcia określonej struktury w przyszłości. Udziały powstają dopiero w ramach właściwie utworzonej spółki.

Czy Founders’ Agreement chroni sam pomysł na startup?

Nie automatycznie. Ochrona zależy od sposobu zapisania poufności, praw autorskich, know-how i zasad korzystania z rezultatów pracy. Istotne są także umowy zawierane z programistami, grafikami i pozostałymi wykonawcami.

Czy umowę trzeba zmienić po pozyskaniu inwestora?

Najczęściej tak. Wejście inwestora zwykle wymaga przygotowania nowej umowy wspólników albo zmiany dotychczasowych dokumentów w zakresie głosowania, informacji, rozwodnienia udziałów, wyjścia z inwestycji i ochrony founderów.

Podsumowanie

Dobra umowa założycielska nie opisuje wyłącznie tego, jak founderzy chcą współpracować, gdy projekt rozwija się zgodnie z planem. Powinna przede wszystkim określać, co stanie się, gdy ich zaangażowanie się zmieni, zabraknie pieniędzy, pojawi się inwestor albo jeden z założycieli zdecyduje się odejść.

Najważniejsze kwestie to podział udziałów, wkłady, role, podejmowanie decyzji, prawa własności intelektualnej oraz zasady zakończenia współpracy.

Warto ustalić je wtedy, gdy relacje między founderami są dobre. Później przedmiotem rozmowy może już nie być sposób rozwoju startupu, lecz sposób podziału jego wartości.

Kancelaria wspiera founderów w przygotowaniu i negocjowaniu Founders’ Agreement, umów wspólników oraz dokumentów dotyczących praw własności intelektualnej.

Zapraszam do kontaktu

adw. Konrad Forystek

ko*************@******ek.pl